चार युगको आयुको रहस्य

‘ब्रह्माण्ड तत्त्व’ (विश्वव्यापी नियम) अनुसार भौतिक ब्रह्माण्डमा चार ‘युग’ (ब्रह्माण्डीय कालखण्ड) छन् — सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग र कलियुग। सत्ययुगमा ‘धर्म’ (कर्तव्य) का चार खुट्टा (स्तम्भ, आधारभूत तत्त्व) हुन्छन् र यसको सम्भावित कुल आयु 1,768,000 वर्ष हुन्छ। सत्ययुगमा धर्मका चार खुट्टा हुन् — सत्य, पवित्रता, दया र क्षमा। यस युगमा धर्मका चारै खुट्टा उपस्थित रहने हुनाले सबैले सन्तुष्ट जीवन बिताउँथे, र मानव समाज सुख, शान्ति, समृद्धि तथा स्थिरताले जाजल्यमान थियो।

सत्ययुगको अन्त्यपछि त्रेतायुग सुरु हुन्छ। यस युगको सम्भावित आयु 1,296,000 वर्ष हुन्छ। यस युगमा धर्मका तीन खुट्टा मात्र बाँकी रहन्छन् — सत्य, दया र क्षमा। अर्थात् यस युगमा पवित्रताको खुट्टा रहँदैन।

त्रेतायुगपछि कालचक्र अनुसार द्वापरयुग आउँछ, जसको सम्भावित आयु 864,000 वर्ष हुन्छ र जसमा धर्मका दुई खुट्टा मात्र — सत्य र क्षमा — रहन्छन्।

यी तीन युगपछि चौथो र अन्तिम युग, कलियुग सुरु हुन्छ, जसको सम्भावित आयु 432,000 वर्ष हुन्छ। यस युगमा धर्मका तीन खुट्टा क्षीण भइसकेका हुन्छन् र सत्य नामको एउटै खुट्टा बाँकी रहन्छ। कलियुगको अन्त्यतिर धर्मको त्यो अन्तिम खुट्टा पनि गुम्छ।

वैवस्वत मनुको मनुस्मृति ग्रन्थ अनुसार, कलियुगको अन्त्यमा धर्म आफ्नो अन्तिम अवस्थामा ‘दान’ को सिद्धान्तमा मात्र अत्यन्त कमजोर रूपमा अडिएको हुन्छ। तर भविष्य मालिकामा महापुरुष पञ्चसखाले महाप्रभु जगन्नाथको अनुमति र निर्देशन अनुसार, मनुस्मृतिमा उल्लेखित कलियुगको आयु तथा कलियुगको अन्त्यमा देखिने सङ्केत र परिस्थितिको वर्णनलाई सुधार गर्दै कलियुगको अन्त्यको परिष्कृत वर्णन प्रस्तुत गर्नुभयो।

महापुरुष अच्युतानन्द ‘भविष्य मालिका’मा लेख्नुहुन्छ,

“dharma cāripāda niścaya kaṭiba hari āśrā kara nara,
sukarma kukarma bicārī pārile pāda padme sthāna pāī”

स्रोत: भविष्य मालिका, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: माथिको श्लोकले बताउँछ कि कलियुगको अन्त्यमा धर्मका चारै खुट्टाको विनाशसँगै प्राकृतिक प्रकोप र अनिकाल जस्ता चरम विपत्तिले पृथ्वीलाई प्रहार गर्नेछन्। महापुरुषले यस समयलाई ‘सङ्गम युग’ वा ‘युग-सन्ध्या’ भन्नुभएको छ। उहाँले सबैलाई यो पनि निर्देशन दिनुभएको छ कि सद्गुण अपनाएर, ‘भविष्य मालिका’मा अङ्कित शिक्षाको पालना गरेर र वैदिक सिद्धान्तमा अडिग रहेर कुनै पनि व्यक्ति सत्ययुगमा उक्लन सक्छ।

“catvāryāhuḥ sahastrāṇi varṣāṇāṁ tu kr̥tam yugam
tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāśaśca tathāvidhaḥ”

स्रोत: मनुस्मृति, 1.69

भावार्थ: कलियुगका चार हजार वर्ष बितेपछि सत्ययुग आउँछ। साँझ वा सन्ध्याका दुई कालखण्ड हुन्छन् — एक कलियुगको आरम्भमा र अर्को कलियुगको अन्त्यमा। प्रत्येक सन्ध्या कालको अवधि त्यो युगको पूर्ण आयुको दशांश हुन्छ। अर्थात् कलियुगको आयु = 4,000 वर्ष; दुई ‘सन्ध्या’ (सन्ध्याकाल) = 400 x 2 = 800 वर्ष — एक ‘सन्ध्या’ काल कलियुगको आरम्भमा र अर्को कलियुगको अन्त्यमा। यसरी कुल 4,800 वर्षलाई कलियुगको वास्तवमा भोग हुने सम्पूर्ण आयु भनी वर्णन गरिएको छ।

“catvāryabdasahastrāṇi catvāryabdaśatāni ca

kaleryada gamisyanti tadā pūrva yugāśritam”

स्रोत: निर्णय सिन्धु

भावार्थ: ‘निर्णय सिन्धु’बाट लिइएको माथिको श्लोकमा स्पष्ट रूपमा भनिएको छ कि कलियुगका 4,000 वर्षबाहेक कलियुगको आरम्भमा ‘सन्ध्या’ (सूर्यास्त/गोधूलि) काल 400 वर्ष र कलियुगको अन्त्यमा अरू 400 वर्ष हुन्छ। यसरी कलियुगको कुल अवधि 4,800 वर्ष हुनेछ।

“abdāścatuḥ sahastrāṇi kalau catuḥ śatāni ca
gate girivare hi śrīnāthaḥ prādu bhaviṣyati ”

स्रोत: गर्ग संहिता

भावार्थ: ‘गर्ग संहिता’बाट उद्धृत माथिको श्लोकले यो पनि प्रमाणित गर्छ कि कलियुगका चार हजार वर्ष बितेपछि र ‘सन्ध्या’ कालका 400 वर्षपछि भगवान महाविष्णु (श्रीनाथ) पृथ्वीमा अवतरित हुनुहुनेछ र पृथ्वीको पापभार समाप्त गर्नुहुनेछ।

यसरी ‘मनुस्मृति’, ‘निर्णय सिन्धु’ र ‘गर्ग संहिता’का श्लोक अनुसार कलियुग चार हजार वर्षको हुन्छ। त्यसको दशांश अर्थात् 400 वर्ष ‘सन्ध्या’ (सूर्यास्त/गोधूलि) काल हुन्छ। त्यसैले कलियुगको आरम्भमा 400 वर्ष ‘सन्ध्या’ कालका रूपमा गणना हुनेछ। यसको अर्थ कलियुगको कुल अवधि 4000 + (400 + 400) = 4800 वर्ष हुनेछ।

तर यी सबै ग्रन्थ रचिएको हजारौं वर्षपछि, आजभन्दा करिब छ सय वर्ष अघि, यही कलियुगमा पञ्चसखाले भविष्य मालिका ग्रन्थ रचना गर्नुभयो। ‘निराकार’ (निराकार परमेश्वर) को निर्देशनमा ‘पञ्चसखा’ले आफ्नो ‘मालिका ग्रन्थ’मा पुराना ग्रन्थ (‘मनुस्मृति’, ‘निर्णय सिन्धु’ र ‘गर्ग संहिता’) मा दिइएको कलियुगको कुल अवधिमा केही संशोधन गर्नुभयो — 4,800 वर्षमा 200 वर्ष थपेर कलियुगको कुल अवधि 5,000 वर्ष हुनेछ भनी घोषणा गर्नुभयो।

“cāri lakhya je batiśa sahastra,
kali Yuga ra aṭai āyuṣa
pāpa bhārā re kali tuṭi jiba,

pānca sasra kali bhoga hoiba”

स्रोत: भक्त चेतावनी, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: महापुरुष अच्युतानन्द, ‘निराकार’ (निराकार परमेश्वर) को निर्देशनमा आफ्नो पुस्तक ‘भक्त चेतावनी’मा घोषणा गर्नुहुन्छ कि कलियुगको कुल सम्भावित आयु 432,000 वर्ष हो। तर पापको अपार भारका कारण युगको आयु घट्नेछ र यो 5,000 वर्ष मात्र टिक्नेछ।

“thikaṇā amara pura,
thākura tahīn ru hebe bāhāra, Rāmacandra re,

ṭhāri pānca sahasra ku dhara, Rāmacandra re”

स्रोत: भबिष्यत चौतिसा, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: महापुरुष अच्युतानन्दले आफ्नो पुस्तक ‘भबिष्यत चौतिसा’मा पनि कलियुग 5,000 वर्ष मात्र रहनेछ भन्ने प्रमाण दिनुहुन्छ। माथिको श्लोकमा महापुरुष अच्युतानन्द स्पष्ट रूपमा भन्नुहुन्छ कि ‘कलियुग’का 5,000 वर्ष बितेपछि भगवान श्री जगन्नाथ ‘नीलाचल धाम’ वा ‘श्री जगन्नाथ धाम’, पुरी — जसलाई ‘वैकुण्ठ धाम’ पनि भनिन्छ — बाट भगवान कल्किको रूपमा मानव रूपमा प्रकट हुनुहुनेछ। यसरी हामीलाई स्पष्ट प्रमाण मिल्छ कि 5,000 वर्षको आयु पूरा गरी कलियुग सकिँदा ‘महाप्रभु जगन्नाथ’ मानव रूपमा पृथ्वीमा अवतरित हुनुहुनेछ।

“thikana Achyuta kale,

tha tini bame pancha rakhile Ramachandra he

thaki jiba mina shani bhale Ramachandra he”

स्रोत: भविष्य मालिका, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: पुनः महापुरुष अच्युतानन्दले आफ्नो पुस्तक भविष्य मालिकामा सङ्केत दिनुहुन्छ कि “ठ” तीन पटक लेखेर, अर्थात् ओडिया भाषामा ‘0’ अङ्क लगातार तीन पटक (‘000’) लेखेर र त्यसपछि तीन शून्यको बायाँ (“बामे”) पट्टि “पाञ्च” अर्थात् ‘5’ अङ्क लेखेर (अर्थात् ‘000’ को बायाँ राखिएको ‘5’ ले ‘5000’ अङ्क बनाउँछ) यो बुझाइएको छ कि कलियुगका 5,000 वर्षपछि ‘शनि’ ‘मीन राशि’मा प्रवेश गर्नेछ (नोट: यो खगोलीय सङ्क्रान्ति 2025 मा हुने निर्धारित छ); त्यस बेला मानव समाजमा भयानक विपत्ति आउनेछ, र त्यही बेला मात्र भक्तजनले ‘भविष्य मालिका’का सिद्धान्त पालना गर्नेछन् र यसको महत्त्व बुझ्न सक्नेछन्।

“ebe paancha thika kahiba suna,

Barang bichare chit re ghen

paancha sahashra jetebele heba,

sampoorna leela prakash hoiba”

स्रोत: महागुप्त पद्मकल्प, शिशु अनन्त दास

भावार्थ: पञ्चसखामध्ये प्रख्यात महापुरुष श्री शिशु अनन्त दासले ‘महागुप्त पद्मकल्प’ ग्रन्थमा स्पष्ट रूपमा व्याख्या गर्नुभएको छ कि यो कलियुगको अवधि 5,000 वर्ष हुनेछ। त्यसपछि भक्तजन र परमेश्वरका लीला प्रकट हुनेछन्।

“Barang bolai shunima gosain kuh bhavishya bichara,

ketebele Kalki avatara hebe shunain mukhu tumbhar

Sishu bolanti he shunima Baaranga, Kalanki swarupa hoi,

juga sandhi paancha shashra barasa jebe jiba bhoga hoi

jeshanek nishi pahile prabhata Yuga sandhi eha jancha,

semante samaya Kalanki swarupa hebe prabhu Narayana

samkhyara bata suni aadikari pramana ehaku kara,

sabu ek thabe mishai kahina karibu paancha hazara

ehi samaya ku laye karithibu kahili he babu tote,

thikare e katha dekhai kahilu rakhithibu hruda gate”

स्रोत: आगत भविष्यत, शिशु अनन्त

भावार्थ: पुनः महापुरुष श्री शिशु अनन्त दासले आफ्नो पुस्तक ‘आगत भविष्यत’मा आफ्ना शिष्य बारङ्गको प्रश्नको उत्तर दिँदै भन्नुहुन्छ कि कलियुगको ‘सन्ध्या’ (गोधूलि/साँझ/सूर्यास्त) कालमा, अर्थात् ‘सङ्गम युग’ (कलियुगको सन्धिकाल, जसलाई अनन्त युग पनि भनिन्छ) मा भगवान नारायण कल्कि अवतारका रूपमा अवतरित हुनुहुनेछ। त्यस बेलासम्म कलियुगका 5,000 वर्ष बितिसकेका हुनेछन्।

“sambaschar panch sahasra kali hoib shesha,

satya yuga adya hoib shubh joge prakash

sadhu sant mane basibe sabha aarambh kari,

sehi samasta nku pujibe patuara abori

hari shabada re maatibe Hari bhakata maane,

harasha hoibe hruda re dukhi daridra maane

phitiba praja nka kashana kasta hoiba naasha,

khyame Hadidas bhanile aagata je bhavishya”

स्रोत: कलि चौतिसा, हाडिदास

भावार्थ: पञ्चसखाले आफ्नो नश्वर शरीर त्यागेपछि, ओडिशाको ‘छतिया बट’का ‘महन्त’ (सनातन धर्ममा प्रतिष्ठित ऋषिलाई दिइने आदरार्थ सम्बोधन) महापुरुष हाडि दास — जसलाई महापुरुष अच्युतानन्दको नवौं अवतार पनि मानिन्छ र जसका विषयमा मालिकामा प्रचुर प्रमाण छ — उहाँले आफ्नो दिव्य दृष्टिद्वारा, आफ्नो पुस्तक ‘कलि चौतिसा’मा भक्तजनको कल्याणका लागि र मानव समाजलाई चेतावनीस्वरूप लेख्नुभयो कि कलियुग 5,000 वर्षमा समाप्त हुनेछ। त्यसपछि ‘युग-सन्ध्या’ वा ‘आदि सत्ययुग’ आरम्भ हुनेछ।

त्यतिबेलासम्म भगवान कल्कि मानव रूपमा अवतरित हुनुभएको हुनेछ। पहिले उहाँ मानव समाजबाट पापको भार हटाउनुहुनेछ। त्यसपछि उहाँ सत्य, शान्ति, करुणा, दया र प्रेमलाई ‘धर्म’ (धार्मिकता) का पाँच आधारभूत तत्त्वका रूपमा पुनःस्थापित गर्नुहुनेछ।

साथसाथै भगवान कल्किले ‘सुधर्म महा-महा सङ्घ’ नामक सङ्गठन पनि स्थापना गर्नुहुनेछ। ‘साधु’ (सन्तजन) हरूले उहाँको सङ्गठनको सन्देश र सनातन धर्मका सिद्धान्त गाउँ, सहर, देश तथा सारा संसारमा प्रचार गर्नेछन्। धर्मको मार्गमा हिँड्ने मानिसहरू सम्पूर्ण दुःखबाट मुक्त हुनेछन्; यसको विपरीत, यो सबै दुष्ट मानिसको विनाशको समय हुनेछ। भगवानका भक्तजनले सुख र समृद्धिका शुभ दिनको आनन्द लिनेछन्। सम्पूर्ण संसारमा सत्यताको वातावरण छाउनेछ।

“niśchaya avatāra abanī ūpara nilāṁbara pura bāsa,

niśce pānca shasra bhoga ra anteṇa hoithibu je nareśa”

स्रोत: उद्धव भक्ति प्रदायिनी, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: महापुरुष अच्युतानन्दको ग्रन्थ ‘उद्धव भक्ति प्रदायिनी’मा श्रीकृष्ण र उद्धवबीचको संवाद छ, जसमा उद्धवको प्रश्नको उत्तर दिँदै श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ कि कलियुगका 5,000 वर्षपछि महाप्रभु जगन्नाथ आफ्नो ‘नीलाचल धाम’ (ओडिशाको पुरीमा अवस्थित श्री जगन्नाथ मन्दिरको भूमि) छोडी कल्कि अवतारका रूपमा मानव शरीरमा अवतरित हुनुहुनेछ।

“cahaṭiba līlā tu cāri re miśā eka,
caḍhā tini śuna tahin jete helā ṭhīka

calijiba ghora kali dalidebe mili,

cetāiṇa gīte kahe Acyuta je bhāli”

स्रोत: भविष्य चौतिसा – अच्युतानन्द रचनावली, कबिता खण्ड, पृष्ठ-181, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: यसबाहेक महापुरुष अच्युतानन्दले आफ्नो पुस्तक ‘भविष्य मालिका’मा भन्नुहुन्छ कि कलियुगका 5,000 वर्षपछि परमेश्वर कल्कि अवतार धारण गर्नुहुनेछ र आफ्नो ‘लीला’ (दिव्य लीला) आरम्भ गर्नुहुनेछ।

“kali Yuga pānca sahasra gale, Biṣṇu je janama hoibe bhale
pānca sahasra re nara śarīre, Biṣṇu je rājuti karibe bhale”

स्रोत: पट्ट मदन, शिशु अनन्त दास

भावार्थ: महापुरुष शिशु अनन्त दासले आफ्नो मालिका ग्रन्थ ‘पट्ट मदन’मा पुनः प्रमाण दिनुहुन्छ कि पाँच हजार वर्षपछि कलियुग समाप्त हुँदा भगवान महाविष्णु चौंसठ्ठी ‘कला’ सहित मानव रूपमा पृथ्वीमा अवतरित हुनुहुनेछ र संसारमा शासन गर्नुहुनेछ।

“E je subāhu juga kali, kṣiṇa āyuṣa mahābalī

pāpe sakala kṣaya jiba, pānca sahasra bhoga heba”

स्रोत: आदि संहिता, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: महापुरुष अच्युतानन्दले आफ्नो पुस्तक ‘आदि संहिता’मा लेख्नुभएको छ कि कलियुगको आयु 432,000 वर्ष हो। तर कलियुगका मानिसले गरेका घोर पापका कारण निर्धारित आयु घट्नेछ र पाँच हजार वर्ष मात्र भोग हुनेछ।

महापुरुष अच्युतानन्द र पञ्चसखाका ग्रन्थबाट यो प्रमाणित हुन्छ कि कलियुगको कुल सम्भावित आयु 432,000 वर्ष हो, तर मानवजातिले सञ्चित गरेका पाप र कुकर्मका कारण यो अवधि घटेर केवल 5,000 वर्ष हुनेछ। यही सङ्गम युग (कलियुगको सन्धिकाल, जसलाई अनन्त युग पनि भनिन्छ) मा भगवान महाविष्णु कल्कि अवतारका रूपमा अवतरित हुनुहुनेछ र धर्मको पुनःस्थापना गर्नुहुनेछ।

जय श्री माधव