भविष्य मालिकाका रचयिताहरू को हुन्?

करिब छ सय वर्ष अघि, भगवान श्रीकृष्णका पाँच अत्यन्त निकट मित्र तथा भक्त, जो 'पञ्चसखा' नामले प्रसिद्ध छन्, भगवान जगन्नाथको पवित्र भूमि ओडिशामा पुनर्जन्म लिएका थिए। अन्य कुराका अतिरिक्त, भविष्यका घटनाबारे विस्तृत भविष्यवाणी समेटिएका अनेकौं ग्रन्थ लेख्ने श्रेय उनीहरूलाई जान्छ। ताडपत्रमा अत्यन्त सूक्ष्म ढङ्गले लेखिएका यी भविष्यवाणी आजसम्म अचम्मै सटीक रहेको तथ्य छिटोछिटो प्रकट हुँदै गएको छ। परिणामस्वरूप, सामूहिक रूपमा 'भविष्य मालिका' नामले चिनिने यी ग्रन्थ अहिले विभिन्न भाषामा व्यापक रूपमा प्रचारित छन्।

चारै युगको अन्त्यमा, भगवान श्री महाविष्णु धर्म अर्थात् धार्मिकता र व्यवस्थाको पुनःस्थापना गर्न पृथ्वीमा अवतरित हुनुहुन्छ। जब भगवान महाविष्णु अवतार लिनुहुन्छ, उहाँसँगै उहाँका पाँच सखा, पञ्चसखा, पनि आउँछन्, जो उहाँको अंशबाट जन्मिन्छन् र प्रत्येक युगमा भिन्न-भिन्न मानव शरीर धारण गर्छन्। पञ्चसखाले पृथ्वीमा धर्मको संस्थागत स्थापनामा भगवान महाविष्णुलाई सहयोग गर्छन्। धर्मको पुनःस्थापनाको कार्य सम्पन्न भएपछि भगवान महाविष्णु आफ्नो शाश्वत आध्यात्मिक धाम गोलोक वैकुण्ठमा फर्किनुहुन्छ। पञ्चसखा पनि उहाँसँगै त्यही धाममा आरोहण गर्छन्।

भविष्य मालिका र अन्य पुराणअनुसार, सत्ययुगमा पञ्चसखा नारद, मार्कण्डेय, गार्गव, स्वयम्भू र कृपाजल नामले चिनिन्थे। सत्ययुगको अन्त्यमा आफ्नो निर्दिष्ट कार्य पूरा गरेपछि पञ्चसखा गोलोक वैकुण्ठ फर्किए।

फेरि, त्रेता युगमा भगवान श्रीरामलाई धर्मको पुनःस्थापनामा सहयोग गर्न पञ्चसखाले पुनर्जन्म लिए र नल, नील, जाम्बवान, सुषेण र हनुमान नामले चिनिए। रुद्र (शिव)को अवतार भएर पनि भगवान हनुमान एकै समय पञ्चसखामध्ये एक बन्नुभयो र त्रेता युगमा श्रीरामचन्द्रलाई धर्मको पुनःस्थापनामा सहयोग गर्नुभयो। फेरि पनि, आफ्नो निर्दिष्ट कार्य पूरा गरेपछि उनीहरू गोलोक वैकुण्ठ फर्किए।

त्यसपछि, द्वापर युगमा भगवान श्रीकृष्णलाई धर्मको पुनःस्थापनामा सहयोग गर्न पञ्चसखा दाम, सुदामा, सुबल, सुबाहु र श्रीबच्छका रूपमा पुनर्जन्म लिए।

अन्ततः, कलियुगमा, युगको अन्त्यभन्दा लगभग 500 वर्ष अघि, भगवान महाविष्णुका पाँच सखा, पञ्चसखा, फेरि अच्युतानन्द दास, शिशु अनन्त दास, यशोबन्त दास, जगन्नाथ दास र बलराम दासका रूपमा जन्म लिए। परमेश्वरको आज्ञाअनुसार पञ्चसखाले सामूहिक रूपमा दिव्य भविष्य मालिकाको संकलन गरे।

तालिका: प्रत्येक युगमा ‘पञ्चसखा’को परिचय

कलियुग

द्वापर युग

त्रेता युग

सत्ययुग

अच्युतानन्द दास

सुदामा

नल

कृपाजल

बलराम दास

दाम

नील

नारद

जगन्नाथ दास

सुबल

हनुमान

मार्कण्डेय

यशोबन्त दास

सुबाहु

जाम्बवान

गार्गव

शिशु अनन्त दास

श्रीबच्छ

सुषेण

स्वयम्भू

भगवान श्री महाविष्णु स्वयं पञ्चसखालाई निर्देश दिनुहुन्छ:

“जब-जब यस पृथ्वीमा पाप र अपराधको भार बढ्छ, धार्मिकतामा ह्रास आउँछ, र मानिसका मनमा दया, सहनशीलता, शान्ति, प्रेम तथा अन्य उच्च मूल्यका विचारको ठाउँमा हिंसा, घृणा, क्रोध, कामना र ईर्ष्याका विचार आउँछन्। त्यस बेला म स्वयं यस पृथ्वीमा अवतरित हुन्छु — मेरा शुद्ध भक्तहरूको दुर्भाग्यको अन्त्य गर्न, सत्य, शान्ति, करुणा, दया र प्रेमको पुनःस्थापना गर्न, धरतीमाताको अधर्मी कर्मको भार घटाउन, तथा दुष्टको संहार गरी सज्जनको रक्षा गर्न। कलियुगको अन्त्यतिर, कल्किका रूपमा मेरो अवतरण र जन्मभन्दा अघि, तिमी पञ्चसखा भविष्य मालिकाको रचना गर्नेछौ, जसले पृथ्वीमा फेरि जन्म लिएका चारै युगका मेरा भक्तहरूलाई मार्गदर्शन दिनेछ र एकताबद्ध गर्नेछ तथा भ्रष्टाचार र बेइमानीको मार्ग त्यागी ईमानदारी र धार्मिकताको मार्ग अपनाउन सामर्थ्य दिनेछ।”

यसकारण, महापुरुष अच्युतानन्द दासले लेखेका छन् -

“hetu rasāibā pāīn ki Acyuta sāhāstra purāṇa kale
kali kāla ṭhāru bali kāla jāeen haka kathā ṭā lekhile”

स्रोत: भविष्य मालिका, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: भक्तहरूको सुप्त चेतना जागृत गर्न महापुरुष अच्युतानन्दले भविष्य मालिकामा कलियुगको अन्त्यदेखि सत्ययुगमा परिणत हुने सङ्क्रमणकाल — जसलाई सङ्गम युग भनिन्छ — त्यस अवधिमा घट्ने सम्पूर्ण घटनाको हार्दिक वर्णन गरेका छन्। भविष्य मालिका पढेपछि भक्तहरूको निष्क्रिय चेतना जागृत हुनेछ र उनीहरू भगवान (भगवान कल्कि)को खोजी सुरु गर्दै उहाँको शरणमा आश्रय लिनेछन्।

महाप्रभु ‘अनादि आदिकन्द हरि’ (जसको न आदि छ न अन्त, त्यस परमेश्वर), ब्रह्माण्डका स्वामी श्री जगन्नाथले महापुरुष अच्युतानन्द दासलाई कमलका फूलको माला दिनुभयो र निर्देश दिनुभयो कि मालाका सबै फूल ओइलाई खस्ने ठाउँ उनको तपस्याको स्थान हुनेछ। भगवान जगन्नाथको आज्ञाअनुसार विभिन्न प्रदेश घुमेपछि, जब उनी ओडिशाको केन्द्रपाडा जिल्लाको नेमल गाउँमा चित्रोत्पला नदीको किनारमा पुगे, त्यो मालामा बाँकी रहेको अन्तिम फूल ओइलाई भुइँमा खस्यो। शास्त्रअनुसार, सत्ययुगमा ‘समुद्र मन्थन’का बेला समुद्रबाट निस्केको कमल यही ठाउँमा पृथ्वीमा खसेको थियो; यसैले यो स्थानलाई ‘पद्म वन’ (कमलको वन) पनि भनिन्छ।

महापुरुष अच्युतानन्द दासले यही स्थानमा आफ्नो तपस्या आरम्भ गरे। यही स्थानमा एकाग्र मनले उनले चारै युगका ‘भक्त’हरूको उत्थानमा सहयोग पुग्ने लाखौं हस्तलिखित ग्रन्थ रचना गरे। यही ठ्याक्कै स्थान पछि सर्वसाधारणसामु ‘सिद्ध स्थल’ भनी प्रकट भयो, जहाँ महापुरुष अच्युतानन्दले सिद्धि प्राप्त गरेका थिए। भगवानका चरणकमलमा मन एकाग्र राखी उनले सिद्ध स्थलबारे यसप्रकार लेखेका छन्:

“Srī Acyuta Dāsa Nemāle nivāsa, Padma Bane tānka sthiti,

prabhu nka ājñā ru anubhava kari, lakṣe grantha lekhichanti

chatisa saṁhitā bāstari gītā vanśhānu sapta binsa re,
upavanśhānu dvādasa khanḍa benī bhaviṣya sapta khanḍa re”

स्रोत: भविष्य मालिका, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: महापुरुष अच्युतानन्दले यस पावन स्थानमा 100,000 भन्दा बढी हस्तलिखित ग्रन्थ रचना गरे। उनका उल्लेखनीय कृतिहरूमा छत्तीस संहिता (वैदिक स्तुति/प्रार्थना), बहत्तर गीत, सत्ताइस वंश चरित्र (वंशको इतिहास), चौबीस उप वंश चरित्र (उपवंशको इतिहास) र सय भन्दा बढी मालिका ग्रन्थ पर्छन्। उनका अतिरिक्त अन्य पञ्चसखा — शिशु अनन्त दास, यशोबन्त दास, जगन्नाथ दास र बलराम दास — ले पनि भविष्य मालिकाका अझ धेरै ग्रन्थ लेखेका छन्। यति धेरै ग्रन्थ लेखेर पनि पञ्चसखाले घोषणा गरे कि उनीहरूले आफैंले कुनै ग्रन्थ रचेका छैनन्, बरु मानवजातिको कल्याण मात्र उद्देश्य राखी महाप्रभुको आज्ञाअनुसार भगवानले बोल्नुभएका वचन मात्र लेखेका हुन्। सत्ययुगमा ‘तपी’ (ऋषि वा द्रष्टा), त्रेता युगमा ‘कपी’ (भगवान रामसँगका वानर), द्वापर युगमा ‘गोपी’ (भगवान श्रीकृष्णका प्रिय सखी) र कलियुगमा ‘भक्त’ (भगवानका ईमानदार र पवित्र भक्त) बनी प्रकट भएका भगवानका भक्तहरूले अनन्त युगमा यही समयमा फेरि जन्म लिएका छन्। भक्तहरूको सुप्त अवचेतना जागृत गर्न र गोलोक वैकुण्ठको संस्कार (संस्कृति/विश्वास) पूर्ण रूपमा अनुभूत गर्न मार्गदर्शन दिन पञ्चसखाले भविष्य मालिकाको रचना गरेका छन्, जसद्वारा उनीहरूले बुझ्नेछन् कि प्रभुको लीलामा सहभागी हुने समय आइपुगेको छ। संसारमा जहाँसुकै बसे पनि, मालिका सुन्दा र पढ्दा भक्तहरूको सुप्त चेतना पूर्ण रूपमा जागृत हुनेछ, र उनीहरू पृथ्वीमा भगवानको अवतरणबारे सचेत हुनेछन्, भगवान कल्किको खोजी गर्नेछन् र उहाँको शरण लिनेछन्। त्यसपछि उनीहरू ‘धर्म संस्थापना’ (वैदिक सिद्धान्तअनुसार नैतिकता, नैतिक कर्तव्य र धर्मको व्यवस्था अर्थात् धार्मिक व्यवस्थाको पुनःस्थापना)को कार्यमा योगदान दिनेछन्। भगवान कल्कि कहाँ हुनुहुन्छ भन्ने थाहा पाएपछि भक्तहरू भगवान कल्किद्वारा घोषित सत्ययुगका नियम र विधानको प्रचार संसारभर गर्नेछन्। उनीहरू भगवानको नाम, तेज र महिमाको पनि प्रसार गर्नेछन् र ‘धर्म संस्थापना’को कार्यमा स्वयं संलग्न हुनेछन्।

यसै सन्दर्भमा महापुरुष अच्युतानन्द लेख्छन्,

“bhakate ude hoibe,

gaan gaan buli meli karibe, Rāmacandra re

hari caraṇe bhajibe, Rāmacandra re”

स्रोत: भविष्य मालिका, अच्युतानन्द दास

भावार्थ: भक्तहरू जहाँ-जहाँ जान्छन्, त्यहाँ उनीहरू आपसमा घुलमिल हुनेछन्, एकताबद्ध हुनेछन् र भजन-कीर्तन (परमेश्वरको महिमामा भक्तिगीत गाउने र जप गर्ने) गर्नेछन् तथा सबैलाई धर्मको उपदेश दिनेछन्।

पञ्चसखाको संक्षिप्त परिचय:

महापुरुष अच्युतानन्द दासको जन्म 1485 मा ओडिशाको केन्द्रपाडा जिल्लाको ‘तिलकना’ (त्रिपुरा नामले पनि चिनिने) गाउँमा पिता दीनबन्धु खुण्टिया र माता पद्मावतीबाट भएको थियो। महान् ऋषि महापुरुष अच्युतानन्द दासले 185,000 ग्रन्थ रचना गरे। एक वर्ष, ज्येष्ठ शुक्ल एकादशी (अत्यन्त शुभ दिन मानिने)को दिन उनी नेमल पीठमा बसी ‘समाधि’ (गहन ध्यानको अवस्था)मा लीन भए र ‘पूर्णिमा’को दिन आफ्नै इच्छाले नश्वर शरीर त्यागी शून्यमा विलीन भए। (अर्थात् जहाँबाट आएका थिए, उनी त्यहीँ फर्किए — शून्यबाट शून्यमा।) उनका ग्रन्थहरूमध्ये — हरिवंश पुराण, गोपालङ्क ओगल ओ लौडी खेल, बारमासी गीता, शून्य संहिता, अनाकार ब्रह्म संहिता, मणिबन्ध गीता, युगाब्धि गीता, बीजसागर गीता, अभेद कवच, अष्ट गुज्जरी, नव गुज्जरी, शरण पञ्जर, स्तोत्र, विप्र बाचक, मन महिमा, असंख्य भजन, पाटल, रस, जनान, चौतिसा (ओडिया भाषाका 34 अक्षरबाट सुरु हुने 34 पङ्क्तिका कविता), टिक्का, मालिका — उनका केही उल्लेखनीय कृति हुन्, जसको सङ्ख्या लाखौंमा छ।

महापुरुष शिशु अनन्त दासको जन्म 1488 मा ओडिशाको पुरी जिल्लाको भुवनेश्वर नजिकैको बालिपाटना गाउँमा पिता कपिलेन्द्र र माता गौरा देवीबाट भएको थियो। उनले अनेक ग्रन्थ र पुस्तक रचना गरे, जसमध्ये हेतु उदय भागवत, भक्ति मुक्ति दायक गीता, शिशु वेद टीका, शून्य नाम भेद, अर्थ तारिणी, उदे बखर, ठिक बखर, अनेक भजन, चौतिसा, मालिका ग्रन्थ आदि प्रमुख छन्।

महापुरुष जगन्नाथ दासको जन्म 1490 मा ओडिशाको पुरी जिल्लाको कपिलेश्वर गाउँमा पिता भगवान दास र माता पद्मावतीबाट भएको थियो। संस्कृत श्रीमद्भागवतपछि, ओडिया भाषामा श्रीमद्भागवत महापुराणको रचना गर्ने उनी पहिला व्यक्ति थिए। पछि उनले अन्य अनेक शास्त्र र भविष्य मालिका ग्रन्थ पनि लेखे। उनका रचनाहरूमध्ये प्रमुख छन् — सोल चौपदी, चारि चौपदी, तुलाभिण, दारु ब्रह्म गीता, दीक्षा सम्बाद, अर्थ कोइली, मृगुणी स्तुति, गुप्त भागवत, अनामय कुण्डली, श्रीकृष्ण कल्पलता, नित्य गुप्त चिन्तामणि, नीलाद्री बिलास, कलि मालिका र इन्द्र मालिका ग्रन्थ। उनको शास्त्रज्ञान र भगवान जगन्नाथप्रतिको भक्तिको प्रशंसामा श्री चैतन्य महाप्रभुले उनलाई ‘अतिबडी’ अर्थात् ‘सर्वश्रेष्ठ’ उपाधि दिनुभयो।

महापुरुष बलराम दासको जन्म 1470 मा (कतिपय स्रोतले जन्म वर्ष 1482 भनेका छन्) ओडिशाको पुरी जिल्लाको चन्द्रपुर गाउँमा पिता सोमनाथ महापात्र र माता महामाया देवीबाट भएको थियो। उनले अनेक पवित्र ग्रन्थ र पुराण लेखे, जसमध्ये प्रमुख छन् — दध्यत भक्ति, दण्डी रामायण, ब्रह्माण्ड भूगोल, बाउल गाई गीता, कमल लोचन चौतिसा, कान्त कोइली, लक्ष्मी पुराण, बेढा परिक्रमा, सप्ताङ्ग योगसार टीका, बज्र कवच, ज्ञान चूडामणि (गद्य), ब्रह्म टीका (गद्य) तथा अन्य अनेक मालिका ग्रन्थ। उनले पुरी जिल्लाको सामगर पाटमा गोलोक वैकुण्ठ आरोहण गरे। महापुरुष यशोबन्त दासको जन्म 1482 मा (कतिपय स्रोतले जन्म वर्ष 1486 भनेका छन्) ओडिशाको कटक जिल्लाको आढङ्ग नजिकै नन्दीग्राममा पिता बलभद्र मल्ल र माता रेखा देवीबाट भएको थियो। उनले चौरासी आज्ञा, शिब स्वरद्वय, षष्ठीमाल, प्रेम भक्ति ब्रह्म गीता, टीका गोबिन्द चन्द्र (दया र करुणाले भरिपूर्ण यो काव्य बङ्गालमा तथा असमदेखि उत्तर भारतसम्म निकै लोकप्रिय छ), अनेक शास्त्र, पुराण र विविध मालिका ग्रन्थ लेखे। उनले मार्गशिर महिनाको शुक्ल पक्ष षष्ठी (ओढणी षष्ठी नामले पनि चिनिने)को दिन आफ्नो नश्वर शरीर त्यागे।

पञ्चसखा आध्यात्मिक ज्ञान र सिद्धान्तले पूर्ण रूपमा सम्पन्न थिए। उनीहरू निरन्तर ‘निराकार’ (परम निराकार भगवान)सँग सूक्ष्म सम्पर्कमा रहन्थे, र ‘निराकार’द्वारा उनीहरूलाई सुनाइएका विविध भविष्यवाणी उनीहरूले ‘भविष्य मालिका’को रूपमा हार्दिकतापूर्वक लेखे। ब्रह्म गोपाल अर्थात् महान् द्रष्टा तथा विद्वान् महापुरुष अच्युतानन्द यसको वर्णन यसप्रकार गर्छन्:

“āgama bhāva jāṇe Jaśobanta
gārakaṭā jantra jāṇe Ananta
āgata nāgata Achyuta jāṇe
Balarāma Dāsa tatva bakhāṇe
bhakti ra bhāva jāṇe Jagannātha
Pancasakhāe oḍiśā mahanta
mleccha patita uddhāribā pāīn
janama labhile Oḍiśā bhuīn”

स्रोत: भविष्य मालिका, अच्युतानन्द दास

भावार्थ:

महापुरुष यशोबन्त दास भविष्यमा घट्ने कुनै पनि घटनाको दर्शन गर्न सक्षम थिए।

महापुरुष शिशु अनन्त दास गणितीय पहेलीको माध्यमबाट भविष्य जान्न सक्थे।

महापुरुष अच्युतानन्द दासलाई भूत, वर्तमान र भविष्यको पूर्ण ज्ञान थियो।

महापुरुष बलराम दासलाई शास्त्र तथा सम्पूर्ण विश्वव्यापी नियम र सिद्धान्तको पूर्ण ज्ञान थियो।

महापुरुष जगन्नाथ दासलाई अष्टादश पुराणको भक्ति तत्त्व (18 पुराणमा उल्लिखित भक्तिमार्गको सारभूत यथार्थ)को पूर्ण ज्ञान थियो।

पञ्चसखाले भविष्य मालिकाको माध्यमबाट, भगवान श्री जगन्नाथ अर्थात् परम निराकार भगवानको दिव्य आज्ञाअनुसार, भक्तहरूको उद्धार, भगवान र भक्तबीचको मिलन, दुष्टको संहार तथा दिव्य सत्ययुगको आरम्भका लागि भविष्यका घटनाको भविष्यवाणी गरेका छन्। ती सबै ग्रन्थ मानव समाजका लागि अमूल्य छन् र वर्तमानको उपद्रवपूर्ण समयमा ‘मृत्यु सञ्जीवनी’ (जीवन सञ्चार गर्ने)सरह छन्। वर्तमान समयमा, अर्थात् युगको ‘सन्ध्या’ (गोधूलि) कालमा, आउँदै गरेको सङ्कटबाट बच्ने अन्य कुनै उपाय छैन — भविष्य मालिकाको निष्ठापूर्वक अनुसरण गर्नु र परमेश्वरको पवित्र नाममा शरण लिनुबाहेक।

जय श्री माधव