म्लेच्छ कसलाई भनिन्छ?

चारै युगमा परमेश्वरले त्यो कालका दुष्टहरूलाई दण्ड दिन र धर्म पुनर्स्थापित गर्न अवतार लिनुहुन्छ। कलियुगमा दुष्टहरूले अनैतिकताका सबै सीमा नाघ्नेछन् र उनीहरूलाई ‘म्लेच्छ’ भनिनेछ।

सत्ययुगमा सबै मानिस शास्त्रमा पारङ्गत थिए र आफ्नो दैनिक जीवनमा वैदिक परम्परा र संस्कृतिको पालना गर्थे। तर समयक्रममा ऋषि-मुनिहरू ज्ञानको आफ्नो बोधमा अहङ्कारी र दम्भी बन्दै गए। ऋषि-मुनिहरूमा देखिएको यही अविनय र अहङ्कारले अन्ततः धर्मको ह्रास निम्त्यायो, किनभने यो युगका केन्द्रीय तत्व सद्गुण र विनयका सिद्धान्तहरू पालना हुन छाडेका थिए। त्यसैले भगवान महा-विष्णुले संसारमा सनातन धर्मका सत्य, शान्ति, करुणा, क्षमा र मैत्रीका सिद्धान्त स्थापित गर्न अवतार लिनुभयो।

सत्ययुगपछि त्रेतायुग आयो, जसमा भगवान महा-विष्णुका अवतार भगवान रामले मानवजातिमाथि आफ्नो कृपा वर्षाउनुभयो। यो कालमा मानिसहरूले सर्वशक्तिमान भगवान रामको दिव्य सामीप्य प्राप्त गर्न यज्ञ अर्थात् पवित्र हवन जस्ता पुण्यकार्यमा सचेत रूपमा संलग्न भए। त्रेतायुगको अन्त्यमा परमेश्वरले पृथ्वीमा दुष्ट रावणसहित अनेक असुरहरूलाई पराजित गरी नष्ट गर्नुभयो। तर यो विजयपछि खण्ड प्रलय आयो — संसारको आंशिक विनाश — जसको साक्षी मानवजाति बन्नुपर्‍यो।

द्वापरयुगमा भगवान कृष्णले कंस र अन्य अनेक असुरहरूको वध गर्नुभयो, युद्धमा पाण्डवहरूलाई मार्गदर्शन गर्नुभयो र अन्ततः धर्म स्थापित गर्नुभयो। सनातन धाम गोलोक धामका भक्तहरूले परमेश्वर भगवान कृष्णको पवित्र सामीप्य प्राप्त गरे। भगवान श्रीकृष्णसँगै जन्म लिई उहाँका लीलाहरूमा साथ दिएर भक्तहरूले गोलोक वैकुण्ठ धामको मार्ग अँगाले। भगवान कृष्णले आफ्ना सम्पूर्ण अद्भुत लीला सम्पन्न गरिसकेपछि कलियुगका झन्डै 1,200 वर्ष बितिसकेका थिए, र त्यो अवधिमा कलिको प्रभाव आफ्ना गुप्त र कुटिल उद्देश्यहरूमार्फत फैलिसकेको थियो। पवित्र शास्त्र श्रीमद्भागवतअनुसार यो जोखिमपूर्ण अवस्थासँग सम्बन्धित एउटा श्लोक छ, जो यसप्रकार छ:

"yadā devarṣayaḥ sapta maghāsu vicaranti hi
tadā pravṛttas tu kalir dvādaśābda-śatātmakaḥ"

स्रोत: श्रीमद्भागवत महापुराण — स्कन्ध 12, अध्याय 2, श्लोक 31

भावार्थ: जब कृष्णले आफ्नो मर्त्य शरीर त्यागी गोलोक वैकुण्ठ प्रस्थान गर्नुभयो, त्यसबेला कलियुगले आफ्नो निर्धारित समयका 1,200 वर्ष पूरा गरिसकेको थियो। त्यो अवधिमा सप्तऋषि — सात ऋषि — मघा नक्षत्रमा विचरण गर्दै थिए। पछि महाराज (राजा) परीक्षितको निधनपछि कलियुगले आफ्नो पूर्ण स्वरूप धारण गरी सम्पूर्ण ब्रह्माण्डमा आफ्नो प्रभाव फैलायो। यो युगमा मानिसहरू लोभ, मोह, काम, क्रोध, अहङ्कार, भौतिकवाद र आलस्य जस्ता विकारहरूको वशमा परे। शास्त्र (शास्त्र, पुराण र वेद) मा निपुण भएर पनि उनीहरूले पवित्र शास्त्रका शिक्षाविपरीत अधार्मिक कर्म गर्ने दुस्साहस गरे। वेदको निर्णयको विरोध गर्ने, पशुवध जस्ता पाप गर्ने, हरेक प्रकारका मादक पदार्थ सेवन गर्ने, ईश्वरको अस्तित्व अस्वीकार गर्ने र देवपूजा निषेध गर्नेहरूलाई कलियुगमा म्लेच्छ भनिन्छ। महान कविहरूमध्ये एक श्री जयदेव जीले आफ्नो पवित्र काव्यरचना ‘गीत गोविन्द’ मा लेख्नुभयो:

"mleccha-nivaha-nidhane kalayasi karavalam

dhumaketum iva kim api karalam

kesava dhrita-kalki-sarira jaya jagadisa hare"

स्रोत: गीत गोविन्द, कवि जयदेव गोस्वामी

भावार्थ: यो निराशाको कालमा परमेश्वर भगवान कल्कि धर्म पुनर्स्थापित गर्न र म्लेच्छ नामले चिनिने सम्पूर्ण पापी तथा दुष्टहरूको संहार गर्न अत्यन्त उग्र स्वरूपमा, अग्निपुच्छ धूमकेतुसमान, पृथ्वीमा प्रकट हुनुहुनेछ — यसरी त्यस्ता सबै व्यक्तिको पूर्ण विनाश हुनेछ।

जय श्री माधव